Technieken: Grafiek

Hoogdruk

Dit is de oudste druktechniek, vanaf ongeveer 1400 bekend. Door het wegsnijden van alles wat niet tot de af te drukken voorstelling behoort, is deze als verhoging zichtbaar. Houtsneden worden gemaakt door met een mes in het oppervlak van een glad stuk hardhout te snijden, waarbij fijne lijnen kunnen worden verkregen door een guts te gebruiken. Als het bewerkte houtblok wordt afgedrukt, zullen alleen de hooggelegen (niet weggesneden) gebieden zichtbaar zijn op het papier. Als men in kleur drukt is voor iedere kleur een apart blok nodig. Meestal worden niet meer dan drie of vier kleuren gebruikt. Bij de linosnede, een 20 e -eeuwse versie van de houtsnede, wordt in plaats van hout linoleum gebruikt. Hoewel het materiaal makkelijk te bewerken is, is het niet geschikt voor fine of subtiele effecten.

Diepdruk

Diepdrukken, ook wel laagreliëfs genoemd, kunnen met verschillende technieken worden gemaakt. Bij al deze technieken wordt de voorstelling in de drukvorm aangebracht. De dieper gelegen delen (groeven) worden met vette inkt ingesmeerd. Het oppervlak wordt voorzichtig schoongemaakt zodat de inkt alleen achterblijft in het gegraveerde ontwerp. Voorbeelden van diepdruktechnieken zijn etsen, etsen met droge naald, aquatint, mezzotint en collagraaf.

Etsen

Een metalen plaat wordt bedekt met een zuurwerende waslaag of 'grond' waarin de kunstenaar vervolgens met verschillende voorwerpen (bijvoorbeeld een etsnaald) kan tekenen, waarbij de grond wordt verwijderd op plaatsen die een zwarte afdruk moeten geven. De plaat wordt vervolgens ondergedompeld in een bad met zuur, dat geëtste (getekende) gebieden uitbijt. De geëtste plaat wordt daarna ingesmeerd met inkt en het oppervlak schoon geveegd, waardoor alleen in de groeven inkt achterblijft. Vervolgens wordt de plaat met een stuk vochtig papier door een drukpers gehaald, en wordt door de druk van de pers de inkt uit de geëtste gebieden van de plaat op het papier gedrukt. De etstechniek werd enorm populair door het werk van Rembrandt.

Droge naald

De voorstelling wordt met een stalen naald direct in de metalen plaat gekrast. Deze techniek produceert een fluwelig effect doordat er opstaande metaalrandjes (bramen) ontstaan die de inkt vasthouden. Omdat deze bramen door de grote druk van de pers geleidelijk afslijten, kan slechts een beperkt aantal afdrukken worden gemaakt.

Aquatint

Aquatint is een etsprocedé dat beoogt gewassen tekeningen - dus tonen en tinten - na te bootsen. Gradaties van toon worden verkregen door de plaat textuur te geven, waarvoor verschillende methodes worden gebruikt. Het te etsen gebied wordt bestrooid met een poederachtige hars en vervolgens verhit, waardoor de harskorrels vastkleven aan het oppervlak. De plaat wordt daarna in een zuurbad gedompeld waarbij de openingen tussen de harskorrels worden weg gebeten.

Mezzotint

Dit diepdrukproces is bedoeld om krijttekeningen en pastels in al hun tonen en nuances na te bootsen. Het is waarschijnlijk het meest arbeidsintensieve drukproces. Een koperen plaat wordt bewerkt met een berceau, een instrument met veel fijne tandjes die in het koper worden gedrongen, waardoor gaatjes en bramen ontstaan. Het resultaat is een ruw oppervlak dat zwart afdrukt (mezzotint wordt ook wel ‘zwarte kunst' genoemd). Het gedeeltelijk afschrapen van de bramen en polijsten van de plaat maakt het mogelijk halftonen en lichte gedeeltes te creëren. Bij het maken van kleuren mezzotinten wordt voor iedere kleur een aparte plaat gebruikt, die stuk voor stuk over elkaar heen worden afgedrukt.

Terug naar het overzicht